Het verklaringenstelsel kent twee populaire verklaringen: goedkeurend en oordeelsonthouding. De verklaring die in de praktijk zelden of nooit voorkomt is de afkeurende verklaring. Iedere accountant weet waarom: de gecontroleerde onderneming heeft zoveel last van een afkeurende verklaring dat aanpassingen die de accountant eist vrijwel altijd de voorkeur verdienen boven de afkeurende verklaring. Immers, in de afkeurende verklaring wordt toch wel duidelijk wat de onderneming anders had moeten opschrijven, en het trekt vervelend veel aandacht ook.

Het levert soms ongemakkelijke en onterechte kritiek op accountants: ze keuren alles maar goed, immers, ze geven nooit een afkeurende verklaring. Een beter begrip van het stelsel zou luiden: de bijdrage van de accountant aan correcte verslaggeving ligt niet zozeer in de verklaring an sich, maar in het traject naar de verklaring toe.

Over enkele dagen krijgen we de uitkomst van de Europese stresstest te horen. De Telegraaf meldt alvast de uitkomst van een aantal banken.

In de aanloop naar deze publicatie hebben diverse economen alvast gemeld dat die hele stresstest onzin is. Immers, als de uitkomsten negatief zouden zijn, zou niet gepubliceerd worden. Nu gepubliceerd wordt, mogen we er dus wel van uit gaan dat de normen te laag zijn gesteld.

Het zou kunnen natuurlijk. Maar het kan ook dat banken, in het zicht van een stresstest, zelf maar liever zorgen dat ze die test doorstaan. Liever dan eerst een negatief oordeel, en dan alsnog aan de slag moeten. Kortom, hetzelfde effect als met de afkeurende verklaring.

We leven in een tijd waarin vertrouwen maar moeilijk gegeven wordt. Transparantie is het vaak gehoorde toverwoord. Als straks de stresstest gepubliceerd wordt, zullen de commentaren zich richten op de vraag of de test wel zwaar genoeg was. Zouden accountants niet op vergelijkbare wijze transparant moeten zijn? Zou het niet goed zijn om aan de buitenwereld helder te maken waar de grens tussen goedkeuren en afkeuren van een jaarrekening precies ligt?